C. Japanse bezetting/bersiapperiode

18. Wanneer begon de Japanse bezetting?
De oorlog begon met de Japanse verrassingsaanval gedurende de nacht van 7 op 8 december 1941 op de Amerikaanse Pacific-vloot in Pearl Harbor. De dag daarop verklaarde de gouverneur-generaal van Nederlands-Indië de oorlog aan Japan.
Officieel begon de Japanse bezetting van Nederlands-Indië op 8 maart 1942, na de capitulatie van het KNIL (Koninklijk Nederlands Indische Leger).

19. Was een Indo een collaborateur als hij of zij niet werd opgesloten in een Japans gevangenkamp?
Nee. Veel Indische Nederlanders werkten tijdens de oorlog door onder dwang van de Japanners en ook uit financiële nood. Degenen, die weigerden te werken, gingen naar een strafkamp. Een berucht strafkamp was Ngawi, in Midden-Java, waar na zeven maanden de helft van de gevangenen was overleden.
Overigens werkte ook het overgrote deel van de Nederlanders door tijdens de Duitse bezetting. Dat zijn toch ook geen collaborateurs?

20. Waarom hebben veel oudere Indische Nederlanders een hekel aan Japan?
De belangrijkste oorzaak is dat Japanners nooit welgemeende verontschuldigingen hebben aangeboden voor de door hen veroorzaakte ellende. Tot nu toe lijken de excuses van Japan meer voort te komen uit politieke en economische overwegingen.

21. Hoe staan de Indonesiërs tegenover de Japanners?
De Japanners werden in 1942 met vreugde door de Indonesiërs binnengehaald. Al gauw bleken zij vaak wreed en gewelddadig. De oudere Indo’s en soms ook Indonesiërs hebben daaraan slechte herinneringen en voelen weinig sympathie voor Japanners.

22. Wat betekent bersiap?
Na de capitulatie van Japan, op 15 augustus 1945, ontstond een machtsvacuüm in Nederlands-Indië. Een paar dagen later, op 17 augustus, riepen Soekarno en Hatta de onafhankelijkheid uit en een chaotische en vooral gewelddadige tijd, de bersiapperiode, brak aan.
Nationalistische Indonesische jongeren (pemoeda’s) gebruikten de strijdkreet bersiap. Letterlijk betekent het ‘Weest paraat’ of ‘Geeft acht’.

23. Waarom was het gedurende de bersiaptijd zo gevaarlijk voor Indische Nederlanders in Indonesië?
De Indo’s behoorden tot de koloniale overheersers. Bij het begin van de Indonesische vrijheidsstrijd verbleven Indo’s - vrouwen, kinderen en oudere mannen - buiten de Japanse kampen. Zij genoten van niemand bescherming. Zij werden ook het mikpunt en de slachtoffers van de haat die Indonesiërs koesterden tegen het Nederlandse koloniale systeem.

24. Waarom hebben vrij veel oudere Indo’s, en ook sommige Indo’s van de tweede generatie, last van een oorlogstrauma?
Tijdens de oorlog leefden ongeveer 120.000 Indische Nederlanders buiten de Japanse kampen. Zij vormden een kleine minderheid tussen de 65.000.000 Indonesiërs onder wie een anti-Nederlandse stemming heerste.
De Indo’s waren vrijwel rechteloos. De jarenlange dreiging en ook daadwerkelijke uitvoering van arrestaties, gevangenneming en martelingen veroorzaakten bij sommigen een oorlogstrauma.

Terug naar overzicht Indisch voor beginners